การใช้ยาอย่างสมเหตุผล (RUM และ RDU)
  
คำแปล

คำนาม คือการที่ผู้ป่วยได้รับยาที่เหมาะสมกับปัญหาสุขภาพ โดยใช้ยาในขนาดที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย ด้วยระยะเวลาการรักษา ที่เหมาะสม และมีค่าใช้จ่ายต่อชุมชนและผู้ป่วยน้อยที่สุด (RDU=rational drug use) (RUM= rational use of medicine)

 

“การใช้ยาอย่างสมเหตุผลสามารถช่วยชีวิตผู้ป่วย และลดโอกาสการสูญเสียค่าใช้จ่ายของผู้ป่วยโดยไม่จำเป็น”

 

“การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผล ทำให้ผู้ป่วยไม่ต้องได้รับยาปฏิชีวนะในกรณีที่ไม่จำเป็น ทำให้ผู้ป่วยลดโอกาสการติดเชื้อดื้อยา ซึ่งอาจทำให้ต้องนอนโรงพยาบาลนานขึ้น หรืออาจถึงขั้นเสียชีวิตได้”

 

“การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างรับผิดชอบ (RUA=responsible use of antibiotics) เป็นตัวชี้วัดเสริมตัวหนึ่งของการใช้ยาอย่างสมเหตุผล (RDU=rational drug use)”

 

คลังการเรียนรู้

ทำไมเราจึงใช้ยาอย่างไม่สมเหตุผล

 

จากรายงานขององค์การอนามัยโลกพบว่าประมาณร้อยละ 50 ของการใช้ยาทั้งหมดนั้นไม่เป็นการใช้อย่างไม่สมเหตุผล [1] ซึ่งรวมถึงการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกต้องด้วย นอกจากนี้หนึ่งในสามของประชากรไม่ได้รับการเข้าถึงยาพื้นฐานอย่างเหมาะสม ซึ่งองค์การอนามัยโลกได้แบ่งชนิดของการใช้ยาอย่างไม่สมเหตุผลไว้ดังนี้

 

- ใช้ยามากเกินไป

- ใช้ยาปฏิชีวนะไม่ถูกต้อง บ่อยครั้งที่พบว่ามีการใช้ยาปฏิชีวนะในผู้ป่วยที่ไม่ได้ติดเชื้อแบคทีเรีย หรือระยะเวลาของการใช้ยาสั้นเกินไป  

- มีการใช้ยาแบบฉีดโดยไม่จำเป็น ในกรณีที่การใช้ยาแบบทานก็เพียงพอและเหมาะสม

- การซื้อยาทานเองอย่างไม่เหมาะสม

- แพทย์ไม่ปฏิบัติ หรือไม่สามารถปฏิบัติตามคำแนะนำในการรักษาได้

 

การใช้ยาอย่างไม่เหมาะสมนำไปสู่การสูญเสียตามมาทั้งกับตัวผู้ใช้ยาเองไปจนถึงสังคมโดยรวม ผลกระทบนั้นรวมถึงการลดประสิทธิภาพของยาที่ถูกนำไปใช้ไม่เหมาะสม และปัญหาจากความคลาดเคลื่อนหรือผลข้างเคียงของยา

ปัญหาแนวความคิดของสังคมที่คิดว่า เมื่อเจ็บป่วยจะต้องกินยา ก็ทำให้เกิดความต้องการใช้ยาเพิ่มมากขึ้นโดยไม่จำเป็น การเกิดปัญหาเชื้อดื้อยามากขึ้นนั้น ก็เกิดจากการใช้ยาปฏิชีวนะที่ไม่เป็นไปตามข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ ทำให้ตัวผู้ป่วยเอง และคนอื่นในสังคมมีความเสี่ยงที่จะติดเชื้อดื้อยาสูงขึ้น ผู้ป่วยที่ติดเชื้อดื้อยาต้องนอนโรงพยาบาลนานขึ้น มีโอกาสเสียชีวตสูงขึ้น และนำไปสู่ความสูญเสียทางเศรษฐกิจของทั้งประเทศและทั้งโลก

 

แม้การส่งเสริมให้เกิดการใช้ยาอย่างสมเหตุผลในประเทศไทยจะดำเนินการมาอย่างต่อเนื่อง แต่ก็ยังไม่เกิดผลสัมฤทธิ์เท่าที่ควร [2] การดำเนินการในสถานพยาบาลยังไม่สามารถใช้ยาได้อย่างสมเหตุผล 100% และควรต้องมีการประชาสัมพันธ์ให้ผู้เกี่ยวข้องและประชาชนได้ทราบอย่างทั่วถึง เพื่อเป็นการสนับสนุนให้ลดการใช้ยาอย่างไม่ถูกต้อง และทุกคนใช้ยาอย่างสมเหตุผลทั้งประเทศ ทั้งในสถานพยาบาลและในร้านขายยา

 

สามารถดูวีดีโอเพิ่มเติมเกี่ยวกับ “การใช้ยาอย่างสมเหตุผล” ได้ที่

Rational Drug – การใช้ยาอย่างสมเหตุผล 

EP2 ความไม่ร่วมมือในการใช้ยาตามสั่ง (Non-compliance) 

 

Rational Drug Use: RDU. โทษของการใช้ "ยาปฏิชีวนะที่ไม่เหมาะสม" : Clip ตอนที่ 2 

 

เอกสารอ้างอิง

1 WHO. (2002, September). Promoting Rational Use of Medicines: Core Components - WHO Policy Perspectives on Medicines, No. 005. Retrieved from https://apps.who.int/medicinedocs/pdf/h3011e/h3011e.pdf

2 คณะอนุกรรมการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล. (2015). คู่มือการดำเนินงานโครงการ โรงพยาบาลส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผล (Rational Drug Use Hospital Manual)(1st ed.).:ISBN 978-974-244-368-9

คำที่เกี่ยวข้อง

ดาวน์โหลดพจนานุกรมฉบับภาษาไทยได้ที่นี่