การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกต้อง
  
คำแปล

คำนาม. การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกวิธี การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างผิดๆ การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่สมเหตุผล การใช้ยาปฏิชีวนะมากเกินจำเป็น การใช้ยาปฏิชีวนะโดยไม่จำเป็น

 

“การใช้ยาปฏิชีวนะที่ออกฤทธิ์กว้าง สามารถฆ่าเชื้อแบคทีเรียได้หลายๆ ชนิด โดยไม่มีความจำเป็น และไม่มีข้อบ่งชี้ เช่นมีการเพาะเชื้อพบว่าเป็นเชื้อดื้อยา เป็นตัวอย่างหนึ่งของการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกต้อง”

 

“การที่เราใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกต้อง เช่นทานยาปฏิชีวนะในกรณีที่เป็นหวัด กำลังส่งผลร้ายอย่างมหาศาลต่อสังคม เพราะทำให้มีคนเสียชีวิตจากเชื้อดื้อยาในสังคมมากขึ้นเรื่อยๆ”

 

“การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกต้อง ทั้งในโรงพยาบาล ทั้งในภาคประชาชน เช่นการซื้อยากินเอง และในภาคเกษตรกรรม เป็นสิ่งที่ยากต่อการควบคุม”

 

“การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกต้อง และการไม่ลงมือกระทำมาตรการป้องกันการติดเชื้ออย่างเพียงพอ เป็นตัวเร่งให้เกิดเชื้อดื้อยามากขึ้นและเร็วขึ้น”

คลังการเรียนรู้

คุณกำลังทำร้ายตัวเองและคนที่คุณรัก ด้วยการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกต้องอยู่หรือไม่?

 

การที่เราที่ใช้ยาปฏิชีวนะ (หรือที่มักเรียกว่า “ยาแก้อักเสบ”) อย่างไม่ถูกต้อง อย่างผิดๆ อย่างไม่สมเหตุผล โดยไม่จำเป็น โดยไม่มีข้อบ่งชี้ เช่นใช้ยาปฏิชีวนะเมื่อเป็นหวัด ใช้ยาปฏิชีวนะเมื่อท้องเสีย ไม่ใช่แค่ยาจะไม่ช่วยรักษาให้อาการดีขึ้นแล้ว แต่ยังส่งผลข้างเคียงที่อันตรายอย่างมากเพราะมันจะกระตุ้นให้แบคทีเรียมีความสามารถในการดื้อยาได้ และทำให้ความชุกและปริมาณของเชื้อดื้อยาในร่างกายเราและในสิ่งแวดล้อมสูงขึ้น สุดท้ายก็จะแพร่กระจายไปก่อโรคในตัวเรา คนที่เรารัก ครอบครัวของเรา และคนอื่นๆ ในสังคมได้

 

สัญญาณที่บอกว่าคุณกำลังใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกต้อง

[1] ใช้ยาปฏิชีวนะทุกครั้ง เมื่อมีอาการของหวัด หรือท้องเสีย

[2] ร้องขอหรือใช้ยาปฏิชีวนะ จากแพทย์ หรือบุคลากรทางการแพทย์ โดยไม่ฟังเหตุผล

[3] ใช้ยาปฏิชีวนะไม่ครบตามเวลาที่ระบุไว้ในใบสั่งของแพทย์ หรือบุคลากรทางการแพทย์

[4] ใช้ยาปฏิชีวนะร่วมกับผู้อื่น (ใช้ยาปฏิชีวนะของคนอื่น หรือให้ยาปฏิชีวนะของตนกับคนอื่น) 

[5] ใช้ยาที่ปฏิชีวนะเหลือจากครั้งก่อน

 

แล้วคุณควรทำอย่างไร?

[1] ไม่ควรใช้ยาปฏิชีวนะ เมื่อมีอาการของหวัด หรือท้องเสียธรรมดา สงสัยควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์อย่างสมเหตุสมผล

[2] ไม่ร้องขอยาปฏิชีวนะ จากแพทย์ หรือบุคลากรทางการแพทย์ โดยไม่ฟังเหตุผล และควรใช้ยาปฏิชีวนะตามที่ได้รับคำแนะนำเท่านั้น เพื่อความแน่ใจ คุณอาจถามบุคลากรทางแพทย์ว่า “การไม่สบายครั้งนี้ ควรใช้ยาปฏิชีวีนะใช่หรือไม่”

[3] ควรทานยาปฏิชีวนะที่ได้รับให้ครบตามที่กำหนดทุกครั้ง ถึงแม้ว่าคุณอาจจะรู้สึกดีขึ้นแล้วก็ตาม

[4] ไม่ใช้ยาปฏิชีวนะร่วมกับผู้อื่น (ไม่ใช้ยาปฏิชีวนะของคนอื่น และไม่ให้ยาปฏิชีวนะของตนกับคนอื่น) 

[5] ไม่ใช้ยาปฏิชีวนะที่เหลือจากครั้งก่อน

 

การเข้าใจผิดส่วนใหญ่ของคนไทยเกี่ยวกับยาปฏิชีวนะ

[1] ฉันอยากจะทานยาปฏิชีวนะ “กันไว้ก่อน” “เผื่อไว้ก่อน”

คำตอบ: ผิด หวัดธรรมดานั้นเกิดจากไวรัส และอาการท้องเสียโดยส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากแบคทีเรีย ดังนั้นการใช้ยาปฏิชีวนะโดยไม่มีใบสั่งของแพทย์หรือบุคลากรทางแพทย์ทำให้ท่านมีความเสี่ยงจากอาการข้างเคียงอันเป็นผลจากยา และมีความเสี่ยงที่ทำให้ท่านและผู้อื่นมีโอกาสติดเชื้อแบคทีเรียที่ดื้อต่อยาปฏิชีวนะสูงขึ้นโดยไม่จำเป็น

 

[2] ฉันเคยทานยาปฏิชีวนะเพื่อรักษาหวัดครั้งที่แล้วและฉันรู้สึกดีขึ้นเร็ว ฉันจึงอยากทานยาปฏิชีวนะอีก

คำตอบ: ผิด ไข้หวัดธรรมดาเกิดจากไวรัสซึ่งคนส่วนใหญ่มักจะหายภายใน 7-10 วัน ณ.จุดหนึ่ง คุณจะรู้สึกดีขึ้นอยู่แล้วแม้ไม่ได้ทานยาปฏิชีวนะ ในการศึกษาพบว่ายาปฏิชีวนะไม่ได้ช่วยรักษาโรคหวัดที่เกิดจากไวรัส ไม่ได้ทำให้คุณรู้สึกดีขึ้น หรือกลับไปทำงานได้เร็วขึ้น แต่กลับทำให้คุณมีความเสี่ยงที่จะเกิดผลข้างเคียงของยา และการติดเชื้อดื้อยามากขึ้น

 

[3] ฉันทานยาปฏิชีวนะไปครั้งที่แล้ว ไม่มีผลข้างเคียงอะไร ดังนั้นครั้งนี้ก็ไม่น่าจะมีผลข้างเคียงอีกเช่นกัน

คำตอบ: ผิด การไม่มีผลข้างเคียงในการทานยาปฏิชีวนะครั้งที่แล้ว ไม่ได้รับประกันว่าคุณจะไม่มีผลข้างเคียงอีกในอนาคต การทานยาปฏิชีวนะทุกครั้ง มีโอกาสที่จะมีผลข้างเคียงได้ เช่น ท้องเสีย แพ้ยา หรือแม้แต่การติดเชื้อรา เพราะเชื้อแบคทีเรียดีๆ ในร่างกายถูกทำลายไปเรื่อยๆ จากยาปฏิชีวนะโดยไม่จำเป็น และทำให้คุณเป็นโรคติดเชื้อราได้

 

[4] ถึงแม้ว่าแบคที่เรียในร่างกายของฉันจะดื้อต่อยาปฏิชีวนะ ฉันก็ยังสามารถหาซื้อยาที่มีฤทธิ์แรงขึ้นได้

คำตอบ: ผิด เชื้อดื้อยาสามารถดื้อต่อยาปฏิชีวนะได้มากกว่า 1 ชนิด เชื้อดื้อยาบางตัวไม่สามารถที่จะรักษาได้ด้วยยาปฏิชีวนะทั้งหมดที่มีในปัจจุบัน ยาปฏิชีวนะที่ยังมีฤทธิ์กับเชื้อดื้อยา หลายตัวมีราคาแพงมากจนคนทั่วไปไม่สามารถซื้อได้ และหลายตัวก็เป็นโทษรุนแรงอาจทำให้ตับวายไตวายได้ด้วย นอกจากนี้การใช้ยาหลายชนิดในคราวเดียวเพื่อรักษาการติดเชื้อดื้อยาก็มักไม่ได้ผล

 

[5] ถึงแม้ว่าแบคที่เรียในร่างกายของฉันจะดื้อต่อยาปฏิชีวนะ มันก็เรื่องของฉัน ฉันไม่ได้ทำให้ใครลำบาก

คำตอบ: ผิด เชื้อดื้อยาที่เกิดขึ้นในร่างกายคุณไม่ได้ทำอันตรายให้กับตัวคุณเองเท่านั้น แต่มันยังสามารถแพร่กระจายไปให้คนในครอบครัว สิ่งแวดล้อม และคนอื่นๆในสังคมได้ ดังนั้นการใช้ยาปฏิชีวนะแบบไม่ถูกต้องของคุณสามารถทำอันตรายต่อทุกคนในสังคม รวมทั้งตัวคุณได้

 

สามารถดูวีดีโอเพิ่มเติมเกี่ยวกับ “การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกต้อง” ได้ที่

Motion Infographic ยาปฏิชีวนะหากใช้ผิด เกิดวิกฤติเชื้อดื้อยา 

HEALTH@I สุขภาพคนไทยเริ่มได้ที่ฉัน ตอน ยาปฏิชีวนะภัยร้ายใกล้ตัว 

คำที่เกี่ยวข้อง

ดาวน์โหลดพจนานุกรมฉบับภาษาไทยได้ที่นี่